Çok partili hayata geçiş denemeleri
Bu sayfa MEB 8. sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük müfredatı (İTA.8.5.1) kazanımı için hazırlanmıştır. LGS sınavında bu konudan ortalama 1 soru çıkmaktadır.
Kazanım Özeti ve Temel Kurallar
2 Kart Kavram Bilgisi Temel Kazanım
İlk Muhalefet Partisi ve Demokrasi Kesintisi
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk muhalefet partisi Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'dır. Kazım Karabekir ve arkadaşlarınca kurulan bu parti, Şeyh Sait İsyanı ile ilişkili görülerek Takrir-i Sükun Kanunu'na dayanılarak kapatılmıştır. Bu durum, henüz çok partili hayata geçiş için ortamın hazır olmadığını ve cumhuriyet rejimine yönelik tehditlerin sürdüğünü göstermiştir.
Örnek Uygulama
Kazım Karabekir liderliğinde kurulan parti, çıkan isyan sonrası ortamın hassasiyeti nedeniyle kapatılmıştır.
Sık Yapılan Hata
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ile Mustafa Kemal'in isteğiyle kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası'nı karıştırmak.
#Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası#Kazım Karabekir#Şeyh Sait İsyanı#Takrir-i Sükun#Demokratikleşme
Kavram Bilgisi
Serbest Cumhuriyet Fırkası ve Menemen Olayı
Mustafa Kemal'in isteğiyle Ali Fethi Okyar tarafından kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası, cumhuriyet karşıtlarının parti içinde toplanması üzerine kurucusu tarafından feshedilmiştir. Ardından çıkan Menemen Olayı rejime yönelik tehditleri kanıtlamış ve Atatürk döneminde çok partili hayata geçiş denemelerine zorunlu olarak ara verilmesine yol açmıştır.
Örnek Uygulama
Ali Fethi Okyar kendi partisini kapattıktan kısa süre sonra derviş Mehmet ve adamları Menemen'de ayaklanmıştır.
Sık Yapılan Hata
Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın hükümet kararıyla kapatıldığını veya partiyi İsmet İnönü'nün kurduğunu düşünmek.
#Serbest Cumhuriyet Fırkası#Ali Fethi Okyar#Menemen Olayı#Kubilay#Çok Partili Hayat
Çözümlü Örnek Sorular 15 / 72
Bu kazanıma ait LGS düzeyinde 15 soru. Şıkkı işaretleyip çözüm açıklamasını inceleyebilirsiniz.
Soru 1 ⌨️ A, B, C, D
Temel Mustafa Kemal Atatürk'ün önderliğinde kurulan ve Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk siyasi partisi olan teşkilat hangisidir?
9 Eylül 1923'te kurulan Halk Fırkası (daha sonra Cumhuriyet Halk Fırkası), Cumhuriyet tarihinin ilk siyasi partisidir.
Soru 2 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Demokratik bir yönetimde birden çok siyasi partinin bulunmasının devlete ve millete sağladığı en temel fayda nedir?
Çok partili rejimler, mecliste muhalefet aracılığıyla iktidarın denetlenmesini ve farklı toplumsal kesimlerin görüşlerinin meclise yansımasını sağlar.
Soru 3 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye 1924 yılında Kazım Karabekir, Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy ve Refet Bele tarafından kurulan Türkiye'nin ilk muhalefet partisi hangisidir?
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924), Kurtuluş Savaşı'nın önde gelen komutanları tarafından kurulan ilk muhalefet partisidir.
Soru 4 ⌨️ A, B, C, D
Yeni Nesil (Zor) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası programında yer alan 'Partimiz dini inançlara ve fikirlere saygılıdır' maddesi pratikte hangi olumsuz sonuca yol açmıştır?
Bu madde, yeniliklere ve laik cumhuriyete karşı olan grupların partiyi bir sığınak olarak görmesine ve partide odaklanmasına zemin hazırlamıştır.
Soru 5 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye 1925 yılında Doğu Anadolu'da genç cumhuriyet rejimine ve laik düzene karşı çıkan ve Takrir-i Sükûn Kanunu ile bastırılan tehlikeli isyan hangisidir?
Şeyh Sait İsyanı (1925), cumhuriyete ve laik inkılaplara karşı çıkan ilk büyük irticai isyandır; Takrir-i Sükûn Kanunu ve İstiklal Mahkemeleri ile bastırılmıştır.
Soru 6 ⌨️ A, B, C, D
Yeni Nesil (Zor) Şeyh Sait İsyanı'nın Türk dış politikasına en ağır ve olumsuz etkisi hangi milli meselede yaşanmıştır?
Türkiye isyanla uğraşırken İngiltere bunu fırsata çevirmiş ve 1926 Ankara Antlaşması ile Musul Misak-ı Milli sınırları dışında kalmıştır.
Soru 7 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye 1926 yılında Mustafa Kemal'e karşı İzmir'de planlanan suikast girişiminin motorcu Şevki tarafından ihbar edilerek boşa çıkarılması üzerine Atatürk'ün söylediği ünlü söz hangisidir?
İzmir Suikastı sonrası Atatürk: 'Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır' demiştir.
Soru 8 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın etkilerini hafifletmek ve hükümeti denetlemek amacıyla 1930'da Atatürk'ün isteğiyle Ali Fethi Okyar tarafından kurulan ikinci muhalefet partisi hangisidir?
Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930), hükümeti denetlemek ve liberal ekonomik fikirleri savunmak amacıyla Atatürk'ün teşvikiyle kurulmuştur.
Soru 9 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Ali Fethi Okyar'ın Serbest Cumhuriyet Fırkası'nı kısa bir süre sonra kendi isteğiyle kapatmasının (feshetmesinin) temel sebebi nedir?
Ali Fethi Bey, partisine Mustafa Kemal ve rejim düşmanlarının doluştuğunu görünce Atatürk ile karşı karşıya gelmemek için partiyi kendi eliyle kapatmıştır.
Soru 10 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye 1930 yılında İzmir'in Menemen ilçesinde öğretmen ve yedek subay Mustafa Fehmi Kubilay'ın şehit edilmesiyle sonuçlanan irticai olayın niteliği nedir?
Menemen Olayı (Kubilay Olayı), Derviş Mehmet ve adamlarının şeriat çağrısıyla başlattığı, cumhuriyete ve laikliğe yönelik kanlı bir saldırıdır.
Soru 11 ⌨️ A, B, C, D
Yeni Nesil (Zor) Terakkiperver Fırka ve Serbest Fırka denemelerinin başarısızlıkla sonuçlanması ve Menemen Olayı çok partili hayat açısından neyi göstermiştir?
Bu olaylar, henüz inkılapların tam kökleşmediğini ve çok partili rejime geçiş için ortamın henüz hazır olmadığını gösterdiğinden denemelere II. Dünya Savaşı sonrasına kadar ara verilmiştir.
Soru 12 ⌨️ A, B, C, D
Temel Türkiye Cumhuriyeti'nde kesintisiz ve kalıcı çok partili demokratik hayata resmen hangi yıl ve hangi partilerin katılımıyla geçilmiştir?
1945'te Nuri Demirağ'ın Milli Kalkınma Partisi ve 1946'da Demokrat Parti'nin kurulmasıyla 1946 seçimlerinde kalıcı çok partili hayata geçilmiştir.
Soru 13 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Cumhuriyetin ilk yıllarında uygulanan 'iki dereceli seçim sistemi'nden vatandaşların doğrudan vekilleri seçtiği 'tek dereceli seçim sistemi'ne hangi yıl geçilmiştir?
1946 yılında iki dereceli sistem terk edilmiş ve halkın doğrudan kendi milletvekilini seçtiği demokratik tek dereceli seçim sistemine geçilmiştir.
Soru 14 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Atatürk'ün çok partili hayata geçişi ısrarla desteklemesindeki en önemli amaç nedir?
Atatürk, gerçek bir cumhuriyetin ancak millet iradesinin çoğulcu şekilde temsil edildiği ve hükümetin denetlendiği çok partili demokrasiyle taçlanacağına inanıyordu.
Soru 15 ⌨️ A, B, C, D
Temel Cumhuriyet Halk Fırkası'ndan ayrılarak 1946 yılında Demokrat Parti'yi kuran 'Dörtlü Takrir' grubu üyeleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
Demokrat Parti'yi kuran Dörtlü Takrir heyeti Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan'dır. İsmet İnönü ise CHP genel başkanıdır.
LGS Çalışma Rehberi ve Tavsiyeler
Rehber
İstanbul'un En İyi 20 Lisesi: LGS Taban Puanları ve Detaylı İnceleme
İstanbul'un en prestijli ilk 20 lisesi: Galatasaray, İstanbul Erkek, Kabataş, Atatürk Fen, Cağaloğlu, Kadıköy Anadolu ve diğerleri. Yüzdelik dilimler, hazırlık sınıfları ve başarı analizi.
Rehberi Oku → RehberTürkiye'nin En İyi 100 Lisesi: LGS Taban Puanları ve Başarı Rehberi
LGS 2026 tercih ve hazırlık sürecinde Türkiye'nin en yüksek puanlı en iyi 100 lisesi, yüzdelik dilimleri, hazırlık sınıfları ve başarı analizleri.
Rehberi Oku →Bu kazanımda 57 soru daha var — uygulamada çöz →
Çok partili hayata geçiş denemeleri Konusunda Tam Net Çıkarın
XHarezmi'de bu kazanıma ait yüzlerce soruyu çözün, yapay zeka koçu ile takıldığınız noktalarda ipucu alın ve aralıklı tekrarla eksiklerinizi kalıcı olarak kapatın.