Etken-edilgen, geçişli-geçişsiz
Bu sayfa MEB 8. sınıf Türkçe müfredatı (T.8.3.11) kazanımı için hazırlanmıştır. LGS sınavında bu konudan ortalama 1 soru çıkmaktadır.
Kazanım Özeti ve Temel Kurallar
2 Kart Kural & Formül Temel Kazanım
Öznesine Göre Fiil Çatısı: Etken ve Edilgen
Eylemi yapan gerçek veya gizli bir özne varsa fiil etken, işi yapan belli değilse ve fiil -l veya -n çatı eklerini almışsa edilgendir. Edilgen fiillerin bulunduğu cümlelerde işten etkilenen varlık sözde özne kabul edilir.
Formül / Bağıntı
Örnek Uygulama
Ahmet camı kırdı. (Etken) / Cam kırıldı. (Edilgen)
Sık Yapılan Hata
Gizli öznesi olan etken cümleleri, özne kelime olarak yazılmadığı için edilgen sanmak.
#etken fiil#edilgen fiil#sözde özne#çatı ekleri#fiilde çatı
Kural & Formül
Nesnesine Göre Fiil Çatısı: Geçişli ve Geçişsiz
Fiilin başına onu kelimesi getirildiğinde anlamlı oluyorsa fiil geçişli, anlamsız oluyorsa geçişsizdir. Cümlede nesnenin yazılı olarak bulunması şart değildir; fiilin nesne alabilme potansiyelinin olması geçişli olması için yeterlidir.
Formül / Bağıntı
Örnek Uygulama
Ali saatlerce okudu. (Onu okudu -> Geçişli)
Sık Yapılan Hata
Cümlede yazılı bir nesne bulunmadığında fiili doğrudan geçişsiz kabul etmek.
#geçişli fiil#geçişsiz fiil#nesne#onu taktiği#fiilde çatı
Çözümlü Örnek Sorular 15 / 60
Bu kazanıma ait LGS düzeyinde 15 soru. Şıkkı işaretleyip çözüm açıklamasını inceleyebilirsiniz.
Soru 1 ⌨️ A, B, C, D
Yeni Nesil (Zor) Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi geçişli bir fiildir (nesne alabilir)?
'Çözdü' yüklemi 'neyi çözdü?' sorusuna 'bütün soruları' şeklinde belirtili nesne yanıtı verir. Nesne alabildiği için geçişli bir fiildir.
Soru 2 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi edilgen çatılıdır?
"Teslim edildi" yükleminde işi yapan belli değildir; özne işten etkilendiğinden edilgendir.
Soru 3 ⌨️ A, B, C, D
Yeni Nesil (Zor) Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi geçişlidir (nesne alabilir)?
'Çözdü' eylemi nesne alabilen ('neyi çözdü? -> soruları') bir fiil olduğu için geçişlidir. Koştu, uyudu ve geldi fiilleri nesne alamayan geçişsiz fiillerdir.
Soru 4 ⌨️ A, B, C, D
Temel Öznesi belli olan ve eylemi doğrudan kendisi yapan fiillere ne denir?
İşi yapan gerçek veya gizli öznesi bulunan fiillere 'etken fiil' denir.
Soru 5 ⌨️ A, B, C, D
Temel İşi yapanın belli olmadığı, '-l, -n' ekleriyle türetilen ve sözde öznesi bulunan fiillere ne denir?
'Okullar boyandı' cümlesinde olduğu gibi işi yapanın bilinmediği fiillere 'edilgen fiil' denir.
Soru 6 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Nesne alabilen ('Neyi, Kimi?' sorularına yanıt veren ve başına 'onu' getirilebilen) fiillere ne denir?
'Onu okudu', 'onu yazdı' gibi nesne alabilen fiillere 'geçişli fiil' denir.
Soru 7 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Nesne alamayan (başına 'onu' getirilemeyen) fiillere ne ad verilir?
'Onu uyudu', 'onu güldü' denilemediği için bu fiiller 'geçişsiz fiil'dir.
Soru 8 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye 'Sokaklar belediye ekipleri tarafından temizlendi.' cümlesinin çatısı nedir?
'Temizlendi' fiili '-n' edilgenlik eki almıştır; 'sokaklar' sözde öznedir (Edilgen).
Soru 9 ⌨️ A, B, C, D
Yeni Nesil (Zor) Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem GEÇİŞLİ bir fiildir?
'Onu aldı' diyebildiğimiz ve 'hediye' nesnesi bulunduğu için A seçeneği geçişlidir.
Soru 10 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Fiilde çatı özelliği aşağıdaki cümlelerin hangisinde ARANMAZ?
Çatı özellikleri (özne ve nesnesine göre) sadece fiil cümlelerinde aranır; isim cümlelerinde çatı aranmaz.
Soru 11 ⌨️ A, B, C, D
Yeni Nesil (Zor) 'Ali sınavı kazanınca çok sevindi.' cümlesindeki 'sevindi' fiilinin çatısı nedir?
Sevinen kim? Ali (Etken). Onu sevindi denemez (Geçişsiz).
Soru 12 ⌨️ A, B, C, D
Temel 'Ağaçtaki elmalar dün toplandı.' cümlesindeki 'elmalar' hangi tür öznedir?
Edilgen cümlelerde işten etkilenen nesne özne konumuna geçer ve 'sözde özne' adını alır.
Soru 13 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Aşağıdaki fiillerden hangisi GEÇİŞSİZDİR?
'Onu ağlamak' denilemez; dolayısıyla geçişsizdir. Diğerleri 'onu okumak, onu yazmak' şeklinde nesne alabilir.
Soru 14 ⌨️ A, B, C, D
Yeni Nesil (Zor) 'Tüm kapılar kilitlendi.' cümlesi çatı yönünden hangisine örnektir?
Kitleyen belli değildir, '-n' eki vardır ve 'kapılar' sözde öznedir (Edilgen).
Soru 15 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Öznesine göre fiil çatıları temel olarak hangi iki gruba ayrılır?
Öznesine göre fiiller etken ve edilgen; nesnesine göre ise geçişli ve geçişsiz olarak sınıflandırılır.
LGS Çalışma Rehberi ve Tavsiyeler
Rehber
İstanbul'un En İyi 20 Lisesi: LGS Taban Puanları ve Detaylı İnceleme
İstanbul'un en prestijli ilk 20 lisesi: Galatasaray, İstanbul Erkek, Kabataş, Atatürk Fen, Cağaloğlu, Kadıköy Anadolu ve diğerleri. Yüzdelik dilimler, hazırlık sınıfları ve başarı analizi.
Rehberi Oku → RehberTürkiye'nin En İyi 100 Lisesi: LGS Taban Puanları ve Başarı Rehberi
LGS 2026 tercih ve hazırlık sürecinde Türkiye'nin en yüksek puanlı en iyi 100 lisesi, yüzdelik dilimleri, hazırlık sınıfları ve başarı analizleri.
Rehberi Oku →Bu kazanımda 45 soru daha var — uygulamada çöz →
Etken-edilgen, geçişli-geçişsiz Konusunda Tam Net Çıkarın
XHarezmi'de bu kazanıma ait yüzlerce soruyu çözün, yapay zeka koçu ile takıldığınız noktalarda ipucu alın ve aralıklı tekrarla eksiklerinizi kalıcı olarak kapatın.