Kalıtım, çaprazlamalar
Bu sayfa MEB 8. sınıf Fen Bilimleri müfredatı (F.8.2.2.1) kazanımı için hazırlanmıştır. LGS sınavında bu konudan ortalama 2 soru çıkmaktadır.
Kazanım Özeti ve Temel Kurallar
2 Kart Kavram Bilgisi Temel Kazanım
Monohibrit Çaprazlama ve Genotip Oranları
İki heterozigot bireyin (Aa x Aa) çaprazlanması sonucu %25 saf baskın (AA), %50 melez baskın (Aa) ve %25 saf çekinik (aa) genotip oluşur. Çekinik özelliğin fenotipte görülmesi için genotipin mutlaka saf çekinik (aa) olması gerekir. Baskın özellik ise hem saf (AA) hem melez (Aa) durumda fenotipe yansır.
Örnek Uygulama
Heterozigot iki sarı tohumlu bezelyenin çaprazlanmasıyla %75 sarı, %25 yeşil tohumlu bezelye oluşur.
Sık Yapılan Hata
Olasılıkların doğacak her birey için bağımsız olduğunu unutup 4 çocuktan kesin 1'inin çekinik fenotipli olacağını sanmak.
#çaprazlama#genotip#fenotip#baskın gen#çekinik gen
Kavram Bilgisi
İnsanda Cinsiyet Kalıtımı ve Akraba Evliliği
İnsanda cinsiyeti babadan gelen üreme hücresi belirler. Anneden sadece X, babadan ise X veya Y kromozomu aktarılır. XX geni dişi, XY geni erkek bireyi oluşturur. Akraba evliliği ise çekinik genlerle taşınan kalıtsal hastalıkların bir araya gelerek çocukta ortaya çıkma olasılığını artırır.
Örnek Uygulama
Bir ailenin kaç çocuğu olursa olsun doğacak her çocuğun erkek veya kız olma olasılığı %50'dir.
Sık Yapılan Hata
Akraba evliliğinin kesinlikle hasta çocuk doğuracağını düşünmek veya cinsiyeti annenin belirlediğini sanmak.
#cinsiyet kalıtımı#akraba evliliği#X ve Y kromozomu#kalıtsal hastalık
Çözümlü Örnek Sorular 15 / 70
Bu kazanıma ait LGS düzeyinde 15 soru. Şıkkı işaretleyip çözüm açıklamasını inceleyebilirsiniz.
Soru 1 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Sarı özelliği yeşil özelliğine baskındır. Her ikisi de melez (Aa) olan iki bireyin çaprazlanmasıyla oluşacak bir bireyin fenotip olarak sarı olma olasılığı nedir?
Aa×Aa çaprazında fenotip sarı olasılığı 3/4.
Soru 2 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Kıvırcık özelliği düz özelliğine baskındır. Her ikisi de melez (Aa) olan iki bireyin çaprazlanmasıyla oluşacak bir bireyin fenotip olarak düz olma olasılığı nedir?
Aa×Aa çaprazında fenotip düz olasılığı 1/4.
Soru 3 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Kahverengi özelliği mavi özelliğine baskındır. Her ikisi de melez (Aa) olan iki bireyin çaprazlanmasıyla oluşacak bir bireyin fenotip olarak kahverengi olma olasılığı nedir?
Aa×Aa çaprazında fenotip kahverengi olasılığı 3/4.
Soru 4 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Kıvırcık özelliği düz özelliğine baskındır. Her ikisi de melez (Aa) olan iki bireyin çaprazlanmasıyla oluşacak bir bireyin fenotip olarak kıvırcık olma olasılığı nedir?
Aa×Aa çaprazında fenotip kıvırcık olasılığı 3/4.
Soru 5 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Sarı özelliği yeşil özelliğine baskındır. Her ikisi de melez (Aa) olan iki bireyin çaprazlanmasıyla oluşacak bir bireyin fenotip olarak yeşil olma olasılığı nedir?
Aa×Aa çaprazında fenotip yeşil olasılığı 1/4.
Soru 6 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Kahverengi özelliği mavi özelliğine baskındır. Her ikisi de melez (Aa) olan iki bireyin çaprazlanmasıyla oluşacak bir bireyin fenotip olarak mavi olma olasılığı nedir?
Aa×Aa çaprazında fenotip mavi olasılığı 1/4.
Soru 7 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Sarı özelliği yeşil özelliğine baskındır. Her ikisi de melez (Aa) olan iki bireyin çaprazlanmasıyla oluşan bir bireyin yeşil olma olasılığı kaçtır?
Melez (Aa) iki bireyin çaprazlanması (Aa × Aa) sonucunda genotip dağılımı 1/4 AA, 2/4 Aa ve 1/4 aa olur. Çekinik özellik olan yeşil tohum yalnızca "aa" genotipinde ortaya çıkar. Bu nedenle yeşil olma olasılığı 1/4'tür (%25).
Soru 8 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Baskın alelin A, çekinik alelin a ile gösterildiği Aa × Aa çaprazlamasında oluşacak bireylerin fenotip (dış görünüş) oranı nedir?
Aa × Aa çaprazlamasında genotip dağılımı 1 AA : 2 Aa : 1 aa şeklindedir. AA ve Aa genotipleri baskın fenotipi (3 pay), aa genotipi ise çekinik fenotipi (1 pay) gösterdiğinden fenotip oranı 3:1 olur.
Soru 9 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Siyah özelliği beyaz özelliğine baskındır. Her ikisi de melez (Aa) olan iki bireyin çaprazlanmasıyla oluşan bir bireyin beyaz olma olasılığı kaçtır?
Melez (Aa) iki birey çaprazlandığında (Aa × Aa) oluşacak genotipler AA (%25), Aa (%50) ve aa (%25)'dir. Çekinik olan beyaz renk fenotipi yalnızca "aa" genotipinde görüldüğünden beyaz birey oluşma olasılığı 1/4'tür.
Soru 10 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Sarı özelliği yeşil özelliğine baskındır. Her ikisi de melez (Aa) olan iki bireyin çaprazlanmasıyla oluşan bir bireyin sarı olma olasılığı kaçtır?
Aa × Aa çaprazlamasında oluşan genotipler AA (%25), Aa (%50) ve aa (%25)'dir. Baskın aleli (A) taşıyan AA ve Aa genotipleri sarı fenotip oluşturduğundan sarı tohum olasılığı 3/4 (%75)'tür.
Soru 11 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Siyah özelliği beyaz özelliğine baskındır. Her ikisi de melez (Aa) olan iki bireyin çaprazlanmasıyla oluşan bir bireyin siyah olma olasılığı kaçtır?
Aa × Aa çaprazlamasında ortaya çıkan fenotiplerde baskın siyah özellik AA ve Aa genotipleriyle temsil edilir (toplam 3/4 pay). Bu yüzden siyah renk olasılığı 3/4 (%75)'tür.
Soru 12 ⌨️ A, B, C, D
Yeni Nesil (Zor) Renk körlüğü X kromozomu üzerinde çekinik genle taşınır. Bu nedenle renk körlüğü erkeklerde neden daha sık görülür?
Erkekler 'XY' kromozomuna sahiptir; tek bir X kromozomu olduğundan üzerindeki çekinik renk körlüğü geni (X^r) doğrudan fenotipe yansır. Kadınlarda ise (XX) hastalığın çıkması için her iki X'te de çekinik gen (X^r X^r) olmalıdır.
Soru 13 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Saf döl mor çiçekli (MM) bir bitki ile saf döl beyaz çiçekli (mm) bir bitki çaprazlanıyor. Mor renk baskın olduğuna göre F1 dölünün tamamı hangi renktedir?
MM × mm çaprazlamasında tüm bireyler Mm genotipli olur. Mor baskın olduğundan F1'in tamamı mor çiçeklidir.
Soru 14 ⌨️ A, B, C, D
Yeni Nesil (Zor) Genotipi Mm olan iki bezelye çaprazlanıyor (M baskın). Oluşan bireylerin fenotip (görünüş) oranı aşağıdakilerden hangisidir?
Mm × Mm çaprazlamasında genotipler 1 MM : 2 Mm : 1 mm çıkar. Fenotipte 3 baskın : 1 çekinik oranı görülür.
Soru 15 ⌨️ A, B, C, D
Orta Seviye Genotipi Aa olan bir birey hangi özelliği gösterir? (A baskın, a çekinik)
Melez (Aa) bireyde baskın gen çekinik geni bastırır; bu yüzden birey baskın özelliği gösterir.
LGS Çalışma Rehberi ve Tavsiyeler
Rehber
İstanbul'un En İyi 20 Lisesi: LGS Taban Puanları ve Detaylı İnceleme
İstanbul'un en prestijli ilk 20 lisesi: Galatasaray, İstanbul Erkek, Kabataş, Atatürk Fen, Cağaloğlu, Kadıköy Anadolu ve diğerleri. Yüzdelik dilimler, hazırlık sınıfları ve başarı analizi.
Rehberi Oku → RehberTürkiye'nin En İyi 100 Lisesi: LGS Taban Puanları ve Başarı Rehberi
LGS 2026 tercih ve hazırlık sürecinde Türkiye'nin en yüksek puanlı en iyi 100 lisesi, yüzdelik dilimleri, hazırlık sınıfları ve başarı analizleri.
Rehberi Oku →Bu kazanımda 55 soru daha var — uygulamada çöz →
Kalıtım, çaprazlamalar Konusunda Tam Net Çıkarın
XHarezmi'de bu kazanıma ait yüzlerce soruyu çözün, yapay zeka koçu ile takıldığınız noktalarda ipucu alın ve aralıklı tekrarla eksiklerinizi kalıcı olarak kapatın.